Το Στενό του Ορμούζ μετατρέπεται ξανά στο πιο επικίνδυνο θαλάσσιο σημείο του πλανήτη. Η νέα στρατιωτική κλιμάκωση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν πέρασε πλέον απευθείας στα πλοία και στα τάνκερ που κινούνται γύρω από τον στρατηγικό δίαυλο, με την εμπορική ναυσιπλοΐα να μειώνεται αισθητά και το πετρέλαιο Brent να ανεβαίνει τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου πάνω από τα 97 δολάρια το βαρέλι.
Η εξέλιξη δεν αφορά μόνο δύο αντιμαχόμενες χώρες. Το Ορμούζ είναι ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου και κάθε σοβαρό επεισόδιο στην περιοχή μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα πετρέλαιο, μεταφορές, ασφάλιστρα πλοίων, πληθωρισμό και διεθνείς αγορές.
- Οι ΗΠΑ έπληξαν τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια στις 5 Σεπτεμβρίου.
- Η CENTCOM ανέφερε ότι η ενέργεια ακολούθησε εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων προς δύο αμερικανικά πολεμικά πλοία.
- Το Ιράν ανακοίνωσε δικές του επιθέσεις σε πλοία που θεωρεί ότι παραβίασαν τους περιορισμούς του.
- Η μέση ημερήσια διέλευση πλοίων μεταφοράς εμπορευμάτων από το Ορμούζ έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Μάιο.
- Το Brent κινήθηκε τη Δευτέρα γύρω από τα 97 δολάρια το βαρέλι.
Τι συνέβη ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν
Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση της U.S. Central Command, αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν στις 5 Σεπτεμβρίου τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου, αφού – κατά την αμερικανική εκδοχή – οι Φρουροί της Επανάστασης εκτόξευσαν βαλλιστικούς πυραύλους προς δύο πλοία του U.S. Navy που περιπολούσαν στην περιοχή.
Η CENTCOM ανακοίνωσε ότι δεν υπήρξαν τραυματισμοί Αμερικανών στρατιωτικών και ότι τα δύο πολεμικά πλοία απέφυγαν τις επιθέσεις.
Ακολούθησαν αμερικανικά χτυπήματα στα δεξαμενόπλοια M/T Downy, M/T Stark 1 και M/T Kylo, γνωστό και ως Noxen. Η αμερικανική διοίκηση υποστηρίζει ότι τα πλοία συνδέονται με δίκτυο χρηματοδότησης των Φρουρών της Επανάστασης.
Η ιρανική πλευρά, από την άλλη, έχει ανακοινώσει επιθέσεις και μέτρα κατά πλοίων τα οποία χαρακτηρίζει «μη εξουσιοδοτημένα» ή παραβάτες των περιορισμών που έχει θέσει στη θαλάσσια περιοχή.
Αυτό είναι το κρίσιμο νέο στοιχείο: η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον μόνο σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην ξηρά ή σε πυραυλικές ανταλλαγές. Η εμπορική ναυσιπλοΐα και τα δεξαμενόπλοια γίνονται όλο και περισσότερο μέρος της ίδιας πολεμικής εξίσωσης.
Το Ορμούζ χάνει πλοία – Η κίνηση στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Μάιο
Τα στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Reuters δείχνουν ότι ο μέσος αριθμός πλοίων μεταφοράς εμπορευμάτων που διέσχιζαν καθημερινά το Στενό του Ορμούζ τις τελευταίες δέκα ημέρες έπεσε περίπου στα 10 πλοία την ημέρα, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Μάιο.
Το Σάββατο, μετά τη νέα κλιμάκωση, καταγράφηκαν μόλις δύο διελεύσεις, ενώ η εικόνα των πολύ μεγάλων δεξαμενόπλοιων αργού πετρελαίου παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη.
Για τη διεθνή αγορά αυτό έχει τεράστια σημασία. Ένα στενό πέρασμα λίγων δεκάδων χιλιομέτρων μπορεί να μετατραπεί σε σημείο συμφόρησης για μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας.
Το M24 είχε ήδη αναλύσει αυτή την ευπάθεια στο θέμα «Ο χειμώνας των €100: Το σενάριο που τρομάζει την Ευρώπη», όταν η πίεση στις ροές LNG και πετρελαίου είχε δείξει πόσο γρήγορα ένα επεισόδιο στο Ορμούζ μπορεί να περάσει από τον γεωπολιτικό χάρτη στον λογαριασμό ενέργειας.
Το Brent πάνω από 97 δολάρια
Η νέα κλιμάκωση αποτυπώθηκε άμεσα στην αγορά πετρελαίου. Τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου, το Brent κινήθηκε πάνω από τα 97 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI βρέθηκε πάνω από τα 92 δολάρια.
Οι τιμές είχαν ήδη καταγράψει ισχυρή εβδομαδιαία άνοδο μετά την επανέναρξη των αμερικανοϊρανικών στρατιωτικών ανταλλαγών. Η αγορά τώρα προσπαθεί να απαντήσει σε ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα: αν οι επιθέσεις στα πλοία είναι ένα μεμονωμένο επεισόδιο ή η αρχή μιας νέας φάσης όπου η ναυσιπλοΐα θα αποτελεί άμεσο στρατιωτικό στόχο.
Αν οι διελεύσεις περιοριστούν περισσότερο, το κόστος δεν θα προκύψει μόνο από τη μικρότερη προσφορά πετρελαίου. Θα προστεθούν υψηλότερα ασφάλιστρα, μεγαλύτερες καθυστερήσεις, δυσκολότερος προγραμματισμός φορτίων και αυξημένο κόστος μεταφοράς.
Γιατί το Στενό του Ορμούζ είναι τόσο κρίσιμο
Το Ορμούζ συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως, καθώς μέσω αυτού μεταφέρεται μεγάλο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής.
Η στρατηγική σημασία του δεν προκύπτει μόνο από τους όγκους ενέργειας. Προκύπτει και από το γεγονός ότι για πολλές χώρες παραγωγούς δεν υπάρχει εύκολη, άμεση και επαρκής εναλλακτική διαδρομή για όλα τα φορτία τους.
Γι’ αυτό το Ορμούζ λειτουργεί σαν ένα παγκόσμιο «στενό σημείο». Όσο παραμένει ανοικτό και ασφαλές, η αγορά μπορεί να λειτουργεί. Αν όμως οι πλοιοκτήτες, οι ασφαλιστές ή τα πληρώματα θεωρήσουν ότι ο κίνδυνος έχει ξεπεράσει ένα κρίσιμο επίπεδο, η ίδια η ροή μπορεί να μειωθεί ακόμη και χωρίς επίσημο κλείσιμο του περάσματος.
Η πιο επικίνδυνη αλλαγή: Τα εμπορικά πλοία μπαίνουν μέσα στον πόλεμο
Αυτό είναι ίσως το σοβαρότερο στοιχείο της νέας φάσης.
Σε μια κλασική στρατιωτική αντιπαράθεση, το όριο ανάμεσα σε πολεμικό και εμπορικό στόχο θεωρείται κρίσιμο. Στην περιοχή του Ορμούζ αυτό το όριο γίνεται όλο και πιο θολό.
Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι πλήττουν πλοία που συνδέονται με το οικονομικό δίκτυο των Φρουρών της Επανάστασης. Το Ιράν, από την πλευρά του, δηλώνει ότι θα επιβάλει περιορισμούς και κυρώσεις σε πλοία που θεωρεί ότι κινούνται χωρίς άδεια ή παραβιάζουν τους κανόνες του.
Αυτό σημαίνει ότι ένας εμπορικός πλους δεν αξιολογείται πια μόνο με όρους καιρού, ναύλου ή λιμενικής διαθεσιμότητας. Αξιολογείται και με στρατιωτικά κριτήρια: σημαία, ιδιοκτησία, φορτίο, προορισμός και πιθανή σύνδεση με μία από τις εμπλεκόμενες πλευρές.
Το Ιράν απειλεί με «πιο επώδυνη» απάντηση
Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι νέα χτυπήματα εναντίον ιρανικών συμφερόντων θα προκαλέσουν ταχύτερη και πιο σκληρή απάντηση. Παράλληλα, έχει ανακοινώσει σχέδια για περιορισμένη θαλάσσια ζώνη κοντά στο Στενό του Ορμούζ και έχει εντείνει τον έλεγχο πλοίων που θεωρεί ότι παραβιάζουν τους περιορισμούς της.
Η Ουάσιγκτον, από την άλλη, συνεχίζει να υποστηρίζει ότι μπορεί να επιβάλει τη ναυτική πίεση και να προστατεύσει τη ροή της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Αυτό δημιουργεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη ισορροπία: και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι υπερασπίζονται τη δική τους γραμμή, αλλά η ίδια θαλάσσια περιοχή δεν μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα με δύο διαφορετικά καθεστώτα ελέγχου χωρίς συνεχή κίνδυνο νέου επεισοδίου.
Τι σημαίνει η κρίση για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Για την Ευρώπη, η άμεση ανησυχία είναι η ενέργεια. Ένα παρατεταμένο κύμα υψηλών τιμών πετρελαίου μπορεί να πιέσει το κόστος μεταφορών, παραγωγής και καυσίμων, ενώ ταυτόχρονα περιπλέκει την προσπάθεια των κεντρικών τραπεζών να ελέγξουν τον πληθωρισμό.
Για την Ελλάδα υπάρχει και δεύτερη διάσταση: η ναυτιλία. Η ελληνόκτητη εμπορική ναυτιλία έχει τεράστια παρουσία στις διεθνείς μεταφορές ενέργειας, άρα κάθε αλλαγή στους κινδύνους, στα ασφάλιστρα και στους όρους διέλευσης αφορά άμεσα έναν στρατηγικό κλάδο της χώρας.
Το γεωπολιτικό αποτύπωμα της περιοχής αγγίζει και την ελληνική ασφάλεια. Το M24 έχει ήδη παρουσιάσει τη μεγάλη αμυντική συζήτηση στο άρθρο «Η Ελλάδα σηκώνει Ασπίδα του Αχιλλέα», καθώς οι πόλεμοι με drones και πυραύλους στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν πλέον ευθέως τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες οργανώνουν την αεράμυνα και την προστασία κρίσιμων υποδομών.
Από τα drones στα τάνκερ: ο πόλεμος απλώνεται στις υποδομές
Η σημερινή εικόνα στο Ορμούζ συνδέεται με μια μεγαλύτερη παγκόσμια αλλαγή: οι σύγχρονες συγκρούσεις δεν περιορίζονται σε μέτωπα και στρατόπεδα. Χτυπούν λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις, πλοία, καλώδια, δίκτυα και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Στην Ευρώπη, το M24 έχει ήδη αναδείξει αυτό το νέο περιβάλλον μέσα από το θέμα «Ο πόλεμος που δεν κηρύχθηκε ποτέ: Drones και σαμποτάζ χτυπούν την Ευρώπη».
Το ίδιο μοτίβο φαίνεται πλέον και στον Περσικό Κόλπο: η πίεση στον αντίπαλο ασκείται όχι μόνο πάνω στις στρατιωτικές του δυνάμεις, αλλά πάνω στην ικανότητά του να εξάγει, να μεταφέρει, να ασφαλίζει και να χρηματοδοτεί.
Και όσο περισσότερο οι υποδομές γίνονται μέρος του πολέμου, τόσο περισσότερο η απόσταση ανάμεσα σε ένα στρατιωτικό επεισόδιο και στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων μικραίνει.
Το επόμενο κρίσιμο 48ωρο
Η αγορά και οι ναυτιλιακές εταιρείες παρακολουθούν τώρα τρία πράγματα:
- Αν θα υπάρξουν νέες επιθέσεις σε εμπορικά ή στρατιωτικά πλοία.
- Αν θα μειωθεί ακόμη περισσότερο η κίνηση στο Στενό του Ορμούζ.
- Αν το Brent θα σταθεροποιηθεί γύρω από τα σημερινά επίπεδα ή θα κινηθεί προς νέα υψηλά.
Η πορεία των τιμών θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την πραγματική ποσότητα πετρελαίου που χάνεται από την αγορά, αλλά και από την εκτίμηση του κινδύνου. Στις αγορές ενέργειας, η πιθανότητα ενός μεγάλου προβλήματος μπορεί να επηρεάσει τις τιμές πριν ακόμη το πρόβλημα συμβεί.
Η νέα κλιμάκωση επιβεβαιώνει επίσης κάτι που το M24 έχει καταγράψει και σε άλλα μεγάλα γεωπολιτικά θέματα: οι θαλάσσιες διαδρομές έχουν ξαναγίνει στρατηγικά σύνορα. Από το Ορμούζ μέχρι τα υποθαλάσσια καλώδια της Ανατολικής Μεσογείου, η παγκόσμια οικονομία εξαρτάται από λίγα, εύθραυστα περάσματα. Δείτε και την ανάλυση «Το αόρατο μέτωπο κάτω από το Αιγαίο».
FAQ: ΗΠΑ–Ιράν και Στενό του Ορμούζ
Τι έγινε στο Στενό του Ορμούζ;
Η ένταση ΗΠΑ–Ιράν κλιμακώθηκε με επιθέσεις σε πολεμικά και εμπορικά πλοία. Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι έπληξαν τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια μετά από ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις προς δύο αμερικανικά πολεμικά πλοία.
Πόσο είναι το πετρέλαιο σήμερα;
Τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου το Brent κινήθηκε πάνω από τα 97 δολάρια το βαρέλι και το WTI πάνω από τα 92 δολάρια, καθώς οι αγορές αποτιμούν τον αυξημένο κίνδυνο για τις ροές ενέργειας.
Έχει κλείσει το Στενό του Ορμούζ;
Όχι με την έννοια ενός πλήρους και καθολικού κλεισίματος. Ωστόσο, η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί σημαντικά και οι περιορισμοί, οι επιθέσεις και ο αυξημένος κίνδυνος επηρεάζουν τις διελεύσεις.
Γιατί επηρεάζει όλο τον κόσμο;
Επειδή από το Ορμούζ διέρχεται μεγάλο μέρος της διεθνούς θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου και LNG. Ένα σοβαρό πρόβλημα στο πέρασμα μπορεί να επηρεάσει τιμές ενέργειας, ναύλους, ασφάλιστρα και πληθωρισμό.
Μπορεί να αυξηθεί κι άλλο το πετρέλαιο;
Ναι, εφόσον υπάρξει νέα στρατιωτική κλιμάκωση ή μεγαλύτερη μείωση των διελεύσεων. Αντίθετα, μια αποκλιμάκωση ή ασφαλέστερη ροή πλοίων θα μπορούσε να περιορίσει το γεωπολιτικό premium στις τιμές.