Πλασμαφαίρεση με απλά λόγια: Τι είναι, πώς γίνεται, πότε χρησιμοποιείται και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Πλασμαφαίρεση: ο όρος ακούγεται πολύ τις τελευταίες ημέρες, αλλά για τους περισσότερους ανθρώπους δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο τι ακριβώς σημαίνει. Είναι «καθαρισμός αίματος»; Είναι σαν αιμοκάθαρση; Γιατί γίνεται; Πονάει; Και μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές;

Με απλά λόγια, η πλασμαφαίρεση είναι μια εξωσωματική διαδικασία κατά την οποία το αίμα περνά από ειδικό μηχάνημα, το πλάσμα διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος και, όταν πρόκειται για θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, αντικαθίσταται με ειδικό υγρό πριν το αίμα επιστρέψει στον ασθενή. Χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις και δεν είναι μια γενική θεραπεία «αποτοξίνωσης».

Τι είναι το πλάσμα;

Το αίμα δεν είναι ένα ενιαίο υγρό. Περιέχει ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια και πλάσμα. Το πλάσμα είναι το υγρό μέρος του αίματος και περιέχει νερό, ηλεκτρολύτες, πρωτεΐνες, αντισώματα και παράγοντες που συμμετέχουν στην πήξη.

Σε ορισμένες παθήσεις, ουσίες που κυκλοφορούν μέσα στο πλάσμα —για παράδειγμα παθολογικά αντισώματα ή πρωτεΐνες— μπορεί να συμβάλλουν στη νόσο. Εκεί μπορεί να χρησιμοποιηθεί η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος για να μειωθεί γρήγορα η συγκέντρωσή τους.

Τι ακριβώς κάνει η πλασμαφαίρεση;

Η διαδικασία λειτουργεί περίπου σαν ένας πολύ εξειδικευμένος διαχωριστής αίματος. Μικρές ποσότητες αίματος περνούν από το μηχάνημα, το οποίο χωρίζει το πλάσμα από τα κύτταρα του αίματος.

Στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, το πλάσμα που αφαιρείται δεν επιστρέφει στον ασθενή. Αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό, συχνά διάλυμα αλβουμίνης ή πλάσμα, και στη συνέχεια τα κύτταρα του αίματος επιστρέφουν στην κυκλοφορία.

Είναι το ίδιο πράγμα «πλασμαφαίρεση» και «ανταλλαγή πλάσματος»;

Οι όροι χρησιμοποιούνται συχνά σαν να είναι ταυτόσημοι, αλλά υπάρχει μια τεχνική διαφορά. Η πλασμαφαίρεση περιγράφει τη διαδικασία διαχωρισμού του πλάσματος από το αίμα. Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος περιλαμβάνει και την αφαίρεση αυτού του πλάσματος και την αντικατάστασή του με άλλο υγρό.

Στην καθημερινή ιατρική συζήτηση, πάντως, πολλοί χρησιμοποιούν τον όρο «πλασμαφαίρεση» για να περιγράψουν συνολικά και τη θεραπευτική ανταλλαγή.

Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται;

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις νευρολογικών, αιματολογικών και ανοσολογικών παθήσεων. Η American Society for Apheresis αναφέρει μεταξύ άλλων παθήσεις όπως:

• σύνδρομο Guillain–Barré,
• μυασθένεια gravis,
• θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP),
• ορισμένες περιπτώσεις υπεργλοιότητας του αίματος,
• ορισμένα αυτοάνοσα ή νευρολογικά νοσήματα,
• ειδικές καταστάσεις μετά από μεταμόσχευση.

Δεν χρησιμοποιείται όμως σε κάθε ασθενή με τις παραπάνω διαγνώσεις. Η απόφαση εξαρτάται από τη βαρύτητα, το στάδιο της νόσου και τις διεθνείς θεραπευτικές οδηγίες.

Είναι «καθαρισμός αίματος» ή αποτοξίνωση;

Όχι με την έννοια που χρησιμοποιείται συνήθως ο όρος «detox». Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση είναι ιατρική πράξη για συγκεκριμένες ενδείξεις. Δεν αποτελεί γενική μέθοδο καθαρισμού του οργανισμού ούτε προληπτική θεραπεία για υγιείς ανθρώπους.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο για να μη δημιουργείται λάθος εικόνα: η διαδικασία δεν γίνεται επειδή κάποιος θέλει απλώς να «καθαρίσει το αίμα του». Χρειάζεται συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.

Πώς γίνεται στην πράξη;

Ο ασθενής συνδέεται με το μηχάνημα μέσω φλεβικής πρόσβασης. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρησιμοποιηθούν περιφερικές φλέβες στα χέρια ή κεντρικός φλεβικός καθετήρας.

Το αίμα περνά σταδιακά από το μηχάνημα και δεν αφαιρείται όλο μαζί. Το σύστημα διαχωρίζει το πλάσμα, ενώ τα υπόλοιπα στοιχεία του αίματος επιστρέφουν συνεχώς στον οργανισμό μαζί με το υγρό αντικατάστασης.

Σύμφωνα με το University College London Hospitals, κατά τη διάρκεια της θεραπείας βρίσκεται εκτός του σώματος μόνο μικρή ποσότητα αίματος κάθε στιγμή.

Πόση ώρα διαρκεί;

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος χρόνος για όλους. Η Cleveland Clinic αναφέρει ότι μια συνεδρία ανταλλαγής πλάσματος μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες, ανάλογα με τον ασθενή, την ποσότητα πλάσματος που πρέπει να ανταλλαχθεί και τον τύπο της θεραπείας.

Ο αριθμός των συνεδριών επίσης εξαρτάται από την πάθηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται επαναλαμβανόμενες θεραπείες σε διάστημα ημερών ή εβδομάδων.

Πονάει;

Η ίδια η διαδικασία δεν περιγράφεται συνήθως ως επώδυνη. Η ενόχληση σχετίζεται κυρίως με την τοποθέτηση της φλεβικής γραμμής ή του καθετήρα.

Κατά τη διάρκεια μπορεί να εμφανιστούν αίσθημα ψύχους, ζάλη, ναυτία ή μυρμήγκιασμα, γι' αυτό ο ασθενής παρακολουθείται.

Ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι;

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος θεωρείται γενικά καλά ανεκτή όταν πραγματοποιείται σωστά και με κατάλληλη παρακολούθηση, αλλά δεν είναι διαδικασία χωρίς κινδύνους.

Πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν:

• πτώση της αρτηριακής πίεσης,
• πτώση ασβεστίου στο αίμα, που μπορεί να προκαλέσει μυρμήγκιασμα ή κράμπες,
• αντιδράσεις στο υγρό αντικατάστασης,
• αίσθημα ψύχους ή χαμηλή θερμοκρασία σώματος,
• προβλήματα που σχετίζονται με τη φλεβική ή κεντρική πρόσβαση,
• σπανιότερα αιμορραγικές ή αλλεργικές επιπλοκές, ανάλογα με τη θεραπεία.

Γι' αυτό η θεραπεία απαιτεί παρακολούθηση ζωτικών σημείων και εκπαιδευμένο προσωπικό.

Είναι το ίδιο με την αιμοκάθαρση;

Όχι. Και οι δύο μέθοδοι χρησιμοποιούν εξωσωματικό κύκλωμα και μηχάνημα, αλλά έχουν διαφορετικό στόχο.

Στην αιμοκάθαρση το μηχάνημα αντικαθιστά μέρος της λειτουργίας των νεφρών απομακρύνοντας άχρηστες ουσίες και περίσσιο υγρό. Στην ανταλλαγή πλάσματος ο στόχος είναι να απομακρυνθούν ουσίες που βρίσκονται στο ίδιο το πλάσμα, όπως συγκεκριμένα αντισώματα ή παθολογικές πρωτεΐνες.

Η πλασμαφαίρεση «θεραπεύει» την ασθένεια;

Όχι απαραίτητα. Συχνά αφαιρεί γρήγορα παθολογικές ουσίες από την κυκλοφορία και μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση ή να δώσει χρόνο ώστε να δράσουν άλλες θεραπείες.

Αν όμως ο οργανισμός συνεχίζει να παράγει τα ίδια παθολογικά αντισώματα ή πρωτεΐνες, η υποκείμενη νόσος εξακολουθεί να χρειάζεται ξεχωριστή θεραπεία.

Μπορεί να επηρεάσει φάρμακα;

Ναι. Η American Society for Apheresis επισημαίνει ότι η ανταλλαγή πλάσματος μπορεί να αφαιρέσει από την κυκλοφορία σημαντικές ποσότητες ορισμένων φαρμάκων. Γι' αυτό ο χρονισμός της θεραπείας και των φαρμάκων πρέπει να σχεδιάζεται από την ιατρική ομάδα.

Γιατί συζητείται τόσο πολύ τώρα;

Ο όρος μπήκε έντονα στη δημόσια συζήτηση λόγω της έρευνας για τις τελευταίες ώρες του Γιώργου Μαζωνάκη. Το M24 έχει καταγράψει ξεχωριστά τα ψηφιακά στοιχεία, το μηχάνημα και τα 42 λεπτά πλασμαφαίρεσης που εξετάζονται στη δικογραφία.

Είναι σημαντικό όμως να μη συγχέεται η γενική ιατρική πληροφορία για μια θεραπεία με την αιτία ενός συγκεκριμένου θανάτου. Στην υπόθεση Μαζωνάκη, το M24 έχει εξηγήσει επίσης γιατί η καρδιοαναπνευστική ανακοπή δεν αρκεί από μόνη της για να απαντήσει στο «από τι πέθανε».

Μέχρι να υπάρξουν πλήρη ιατροδικαστικά και εργαστηριακά αποτελέσματα, δεν είναι επιστημονικά ασφαλές να αποδίδεται η αιτία θανάτου σε μία συγκεκριμένη διαδικασία.

Τι πρέπει να θυμάσαι σε μία πρόταση;

Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία που αφαιρεί και, στη θεραπευτική ανταλλαγή, αντικαθιστά το πλάσμα ώστε να μειωθούν συγκεκριμένες επιβλαβείς ουσίες στο αίμα· δεν είναι γενικό «detox» και δεν γίνεται χωρίς συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η πλασμαφαίρεση;

Είναι διαδικασία κατά την οποία το πλάσμα διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος μέσω ειδικού μηχανήματος.

Τι είναι η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος;

Είναι η διαδικασία κατά την οποία το πλάσμα αφαιρείται και αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό πριν τα κύτταρα του αίματος επιστρέψουν στον ασθενή.

Πόση ώρα διαρκεί;

Συνήθως αρκετές ώρες, αλλά ο ακριβής χρόνος εξαρτάται από τον ασθενή και το θεραπευτικό πρωτόκολλο.

Είναι επικίνδυνη;

Μπορεί να έχει επιπλοκές όπως πτώση πίεσης, διαταραχές ασβεστίου, αντιδράσεις στο υγρό αντικατάστασης ή προβλήματα από τη φλεβική πρόσβαση. Γι' αυτό απαιτεί ιατρική παρακολούθηση.

Είναι το ίδιο με αιμοκάθαρση;

Όχι. Η αιμοκάθαρση απομακρύνει κυρίως άχρηστες ουσίες που θα απομάκρυναν φυσιολογικά οι νεφροί, ενώ η πλασμαφαίρεση στοχεύει ουσίες που βρίσκονται στο πλάσμα.

Γίνεται για αποτοξίνωση;

Όχι ως γενική θεραπεία ευεξίας. Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις.

Σημείωση: Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά ιατρική αξιολόγηση ή σύσταση θεράποντος ιατρού.

Πηγές: Cleveland Clinic – Plasmapheresis and Plasma Exchange · American Society for Apheresis – Patient Resources · UCLH NHS – Plasma Exchange Service · ERTnews – Πλασμαφαίρεση: τι είναι και πώς γίνεται