Ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη επιστρέφει στο κέντρο της διεθνούς κρίσης. Η νέα κλιμάκωση στην Υεμένη, οι επιθέσεις των Χούθι και η προέλασή τους κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το Bab el-Mandeb, το στενό πέρασμα που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και, μέσω του Σουέζ, την Ασία με την Ευρώπη.
Η σημασία του δεν είναι μόνο στρατιωτική. Από αυτό το σημείο περνούν εμπορευματοκιβώτια, αυτοκίνητα, πετρελαϊκά προϊόντα και αργό πετρέλαιο. Όταν η ασφάλεια στο Bab el-Mandeb επιδεινώνεται, το πρόβλημα μπορεί να ταξιδέψει πολύ γρήγορα από την Υεμένη προς τα ναύλα, τις ασφαλίσεις, τα καύσιμα και τελικά τις τιμές στην Ευρώπη.
Bab el-Mandeb σε 60 δευτερόλεπτα
- Το Bab el-Mandeb βρίσκεται ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής.
- Συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό.
- Η UNCTAD εκτιμά ότι από το πέρασμα διακινούνταν περίπου 8,7% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου το 2023.
- Το ποσοστό είναι πολύ μεγαλύτερο σε ορισμένες κατηγορίες: περίπου 20% για εμπορευματοκιβώτια και αυτοκίνητα, 15% για πετρελαϊκά προϊόντα και 13% για αργό πετρέλαιο.
- Η νέα σύγκρουση στην Υεμένη έχει ήδη εκτοπίσει πάνω από 100.000 ανθρώπους, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters από τον ΟΗΕ.
- Αν τα πλοία αποφεύγουν την Ερυθρά Θάλασσα και πηγαίνουν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, το ταξίδι Ασίας–Ευρώπης μπορεί να μεγαλώσει περίπου 10 ημέρες έως δύο εβδομάδες.
Τι συμβαίνει τώρα στην Υεμένη
Η σύγκρουση στην Υεμένη έχει αναζωπυρωθεί με τους Χούθι να εντείνουν τις επιθέσεις και να πιέζουν προς στρατηγικά σημεία της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας. Σύμφωνα με το Reuters, περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από τις νέες μάχες, ενώ χιλιάδες κινούνται προς το Άντεν ή επιχειρούν να φύγουν προς το Τζιμπουτί.
Η ανθρωπιστική διάσταση είναι τεράστια, αλλά το διεθνές ενδιαφέρον επικεντρώνεται ταυτόχρονα και στη γεωγραφία. Η ακτογραμμή της Υεμένης βρίσκεται πάνω σε μία από τις πιο ευαίσθητες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου. Όσο οι συγκρούσεις πλησιάζουν σε κρίσιμα λιμάνια και στο Bab el-Mandeb, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος για εμπορικά πλοία και ενεργειακές ροές.
Πού βρίσκεται το Bab el-Mandeb
Το Bab el-Mandeb —«Πύλη των Δακρύων» στα αραβικά— χωρίζει την Υεμένη από το Τζιμπουτί και την Ερυθραία. Είναι η νότια είσοδος της Ερυθράς Θάλασσας. Από εκεί, τα πλοία που κινούνται προς βορρά φτάνουν στο Σουέζ και στη Μεσόγειο.
Με άλλα λόγια, είναι κομμάτι της βασικής εμπορικής γραμμής που συνδέει την Ασία με την Ευρώπη. Η γεωγραφική του στενότητα είναι ακριβώς αυτό που το κάνει τόσο κρίσιμο: μεγάλος όγκος διεθνούς εμπορίου περνά από περιορισμένο θαλάσσιο χώρο.
Γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία για το παγκόσμιο εμπόριο
Η UN Trade and Development κατατάσσει το Bab el-Mandeb ανάμεσα στα σημαντικότερα θαλάσσια chokepoints του κόσμου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της για το 2023, το πέρασμα αντιστοιχούσε σε περίπου 8,7% του συνολικού παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου σε όγκο.
Η έκθεση έχει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν δούμε τα επιμέρους φορτία. Περίπου το 20% του θαλάσσιου εμπορίου αυτοκινήτων και εμπορευματοκιβωτίων, το 15% των πετρελαϊκών προϊόντων και το 13% του αργού πετρελαίου περνούσε από αυτή τη διαδρομή.
Αυτό εξηγεί γιατί ένα περιφερειακό επεισόδιο στην Υεμένη μπορεί να έχει παγκόσμια οικονομική επίδραση.
Τι συμβαίνει αν τα πλοία αποφύγουν την Ερυθρά Θάλασσα
Η εναλλακτική διαδρομή είναι ο περίπλους της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Είναι πολύ μεγαλύτερη και ακριβότερη.
Στοιχεία που έχει παρουσιάσει η UNCTAD δείχνουν ότι η παράκαμψη μπορεί να προσθέσει περίπου 10 ημέρες έως δύο εβδομάδες σε ένα ταξίδι μεταξύ Άπω Ανατολής και βορειοδυτικής Ευρώπης, ανάλογα με την ταχύτητα του πλοίου.
Περισσότερες ημέρες στη θάλασσα σημαίνουν περισσότερο καύσιμο, μεγαλύτερο κόστος πληρώματος, λιγότερη διαθεσιμότητα πλοίων και καθυστερήσεις σε εμπορεύματα. Αυτό με τη σειρά του πιέζει τα ναύλα και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Οι ασφάλειες πολέμου είναι το «κρυφό» κόστος
Ακόμη και όταν ένα πλοίο συνεχίζει να περνά από την Ερυθρά Θάλασσα, η απειλή δεν είναι δωρεάν. Οι ασφαλιστικές εταιρείες χρεώνουν αυξημένα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου όταν η περιοχή θεωρείται επικίνδυνη.
Σε προηγούμενη περίοδο έντονης κρίσης στην περιοχή, η UNCTAD κατέγραψε ότι τα ασφάλιστρα για τη διέλευση από το Bab el-Mandeb είχαν φτάσει περίπου στο 0,5%–0,7% της αξίας ενός πλοίου, από περίπου 0,07% πριν από την κλιμάκωση. Τα ακριβή σημερινά ασφάλιστρα μεταβάλλονται, αλλά ο μηχανισμός είναι ο ίδιος: όσο αυξάνεται ο κίνδυνος, τόσο ακριβότερη γίνεται η μεταφορά.
Πώς συνδέεται το Bab el-Mandeb με το Σουέζ
Το Σουέζ βρίσκεται στο βόρειο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας. Αν ένα εμπορικό πλοίο θέλει να κινηθεί από την Ασία προς την Ευρώπη μέσω Σουέζ, πρέπει πρώτα να περάσει από το Bab el-Mandeb.
Αυτό σημαίνει ότι το ένα πέρασμα εξαρτάται πρακτικά από το άλλο. Ακόμη και αν η Διώρυγα του Σουέζ λειτουργεί κανονικά, η αξία της ως εμπορικού διαδρόμου μειώνεται αν τα πλοία θεωρούν πολύ επικίνδυνη τη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.
Για την Αίγυπτο, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας είναι και δημοσιονομικό ζήτημα, καθώς τα έσοδα του Σουέζ αποτελούν σημαντική πηγή συναλλάγματος. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αιγύπτιος πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και ο Σαουδάραβας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν τόνισαν σήμερα την ανάγκη προστασίας της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Bab el-Mandeb.
Πώς μπορεί να επηρεαστεί το πετρέλαιο
Το Bab el-Mandeb δεν είναι το ίδιο με τα Στενά του Ορμούζ. Το Ορμούζ είναι ακόμη μεγαλύτερο ενεργειακό πέρασμα για το πετρέλαιο και το LNG. Όμως το Bab el-Mandeb είναι κρίσιμο επειδή αποτελεί τη διαδρομή προς την Ερυθρά Θάλασσα, το Σουέζ και τη Μεσόγειο.
Αν οι επιθέσεις αναγκάσουν περισσότερα δεξαμενόπλοια να κάνουν τον γύρο της Αφρικής, το πρόβλημα εμφανίζεται πρώτα στο κόστος μεταφοράς και στη διαθεσιμότητα δεξαμενόπλοιων. Αν συνδυαστεί με ταυτόχρονες διαταραχές σε άλλα ενεργειακά περάσματα, η πίεση μπορεί να γίνει πολύ μεγαλύτερη.
Το M24 έχει ήδη αναλύσει γιατί η παγκόσμια οικονομία παραμένει ευάλωτη σε πετρέλαιο, πληθωρισμό και θαλάσσια chokepoints. Το Bab el-Mandeb προσθέτει τώρα έναν ακόμη κρίσιμο κρίκο στην ίδια αλυσίδα.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη
Η Ευρώπη εισάγει μεγάλο όγκο προϊόντων από την Ασία. Όταν τα πλοία ακολουθούν μεγαλύτερη διαδρομή, το κόστος logistics αυξάνεται και οι χρόνοι παράδοσης μεγαλώνουν.
Δεν σημαίνει ότι κάθε νέο επεισόδιο στην Υεμένη θα αυξήσει αυτόματα τις τιμές στο ράφι την επόμενη ημέρα. Η μετάδοση εξαρτάται από τη διάρκεια της κρίσης, τα αποθέματα, τα ναύλα, τις συμβάσεις μεταφοράς και το πόσες εταιρείες θα επιλέξουν παράκαμψη.
Αν όμως η ανασφάλεια κρατήσει εβδομάδες ή μήνες, το αποτέλεσμα μπορεί να φανεί σε μεταφορικά, ενέργεια, πρώτες ύλες και εισαγόμενα προϊόντα.
Γιατί οι Χούθι έχουν τόσο μεγάλη γεωπολιτική δύναμη
Η δύναμή τους δεν προέρχεται μόνο από την έκταση που ελέγχουν μέσα στην Υεμένη. Προέρχεται και από τη δυνατότητά τους να απειλούν μια θαλάσσια αρτηρία παγκόσμιας σημασίας με drones, πυραύλους και άλλες ασύμμετρες δυνατότητες.
Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό της νέας εποχής των συγκρούσεων: ένα μη κρατικό ή ημικρατικό ένοπλο κίνημα μπορεί να προκαλέσει οικονομική επίδραση πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθός του, εφόσον βρίσκεται δίπλα σε κρίσιμη υποδομή ή εμπορικό πέρασμα.
Το M24 έχει ήδη παρουσιάσει πώς drones, σαμποτάζ και υβριδικές ενέργειες αλλάζουν την έννοια της ασφάλειας στην Ευρώπη. Η Ερυθρά Θάλασσα δείχνει την ίδια λογική σε διαφορετική γεωγραφία.
Η ανθρωπιστική κρίση πίσω από τους χάρτες
Πίσω από τη συζήτηση για πλοία, πετρέλαιο και εμπορικούς διαδρόμους υπάρχει μια χώρα που βρίσκεται σε κρίση εδώ και χρόνια. Η Υεμένη μπήκε σε εμφύλια σύγκρουση μετά την κατάληψη της πρωτεύουσας Σαναά από τους Χούθι το 2014 και η σύγκρουση πήρε περιφερειακή διάσταση με την επέμβαση συνασπισμού υπό τη Σαουδική Αραβία.
Η νεότερη κλιμάκωση έχει προκαλέσει νέο κύμα εκτοπισμού. Σύμφωνα με το Reuters, που επικαλείται στοιχεία της UNHCR, πάνω από 100.000 άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους, ενώ οι ανθρωπιστικές οργανώσεις αντιμετωπίζουν προβλήματα πρόσβασης εξαιτίας της ασφάλειας και των κατεστραμμένων υποδομών.
Γιατί αυτή η κρίση μπορεί να κρατήσει
Το Bab el-Mandeb δεν είναι θέμα μιας ημέρας επειδή συνδέει τρεις διαφορετικές κρίσεις: τον πόλεμο στην Υεμένη, την περιφερειακή αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή και την ασφάλεια των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών.
Ακόμη και μια προσωρινή στρατιωτική αποκλιμάκωση δεν αποκαθιστά αμέσως την εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών και των ασφαλιστών. Οι εταιρείες χρειάζονται χρόνο και σαφή εικόνα κινδύνου πριν επιστρέψουν σε μια διαδρομή που έχουν εγκαταλείψει.
Γι' αυτό οι επιπτώσεις μπορεί να συνεχιστούν ακόμη και μετά την υποχώρηση των πρωτοσέλιδων.
Τι πρέπει να παρακολουθούμε τις επόμενες ημέρες
- Τις κινήσεις των Χούθι στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας.
- Τις αποφάσεις μεγάλων ναυτιλιακών εταιρειών για διέλευση ή παράκαμψη.
- Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για την Ερυθρά Θάλασσα.
- Την τιμή του Brent και τα ναύλα δεξαμενόπλοιων.
- Τις κινήσεις Σαουδικής Αραβίας, Αιγύπτου και διεθνών ναυτικών δυνάμεων.
- Την ανθρωπιστική κατάσταση στην Υεμένη και τον νέο αριθμό εκτοπισμένων.
Η σύνδεση με το ευρύτερο διεθνές μέτωπο
Η διεθνής ασφάλεια έχει σήμερα πολλά ανοιχτά μέτωπα ταυτόχρονα. Στην Ευρώπη, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει να πιέζει τα ανατολικά σύνορα, με το M24 να έχει καταγράψει πρόσφατα το ρωσικό πλήγμα με drone στα σύνορα Ουκρανίας–Μολδαβίας.
Παράλληλα, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ 2026 φέρνει τις επόμενες ημέρες στη Νέα Υόρκη τους μεγάλους διεθνείς παίκτες, με τη Μέση Ανατολή, την Ουκρανία και την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών να βρίσκονται στην κορυφή της διπλωματικής ατζέντας.
Το συμπέρασμα
Το Bab el-Mandeb είναι μικρό στον χάρτη αλλά τεράστιο στην παγκόσμια οικονομία. Δεν χρειάζεται να «κλείσει» πλήρως για να δημιουργήσει πρόβλημα. Αρκεί να γίνει αρκετά επικίνδυνο ώστε οι εταιρείες να πληρώνουν περισσότερο ή να επιλέγουν μεγαλύτερες διαδρομές.
Η νέα κλιμάκωση στην Υεμένη κάνει ξανά αυτό το ενδεχόμενο πραγματικό. Και όσο η κρίση παραμένει ανοιχτή, η «Πύλη των Δακρύων» θα είναι ένα από τα σημεία που αξίζει να παρακολουθεί κανείς όχι μόνο για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και για το τι μπορεί να συμβεί σε καύσιμα, μεταφορικά και τιμές στην Ευρώπη.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το Bab el-Mandeb;
Είναι το στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό;
Επειδή αποτελεί βασικό κομμάτι της διαδρομής Ασίας–Ευρώπης μέσω του Σουέζ και από εκεί περνούν σημαντικές ποσότητες εμπορευμάτων και ενεργειακών φορτίων.
Πόσο παγκόσμιο εμπόριο περνά από το Bab el-Mandeb;
Η UNCTAD εκτιμά ότι το 2023 περνούσε από εκεί περίπου το 8,7% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου σε όγκο.
Τι γίνεται αν τα πλοία δεν περάσουν από εκεί;
Μπορούν να κινηθούν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, όμως η διαδρομή είναι μεγαλύτερη, ακριβότερη και μπορεί να προσθέσει περίπου 10 ημέρες έως δύο εβδομάδες στο ταξίδι Ασίας–Ευρώπης.
Μπορεί να επηρεαστεί η Ελλάδα;
Ναι, έμμεσα μέσω υψηλότερων ναύλων, κόστους ενέργειας και εισαγόμενων προϊόντων, ιδιαίτερα αν η διαταραχή κρατήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πηγές:
Reuters – Νέα κλιμάκωση στην Υεμένη και μετακινήσεις πληθυσμού, 15/9/2026
Reuters – Γιατί είναι κρίσιμο το Bab el-Mandeb
UNCTAD – Review of Maritime Transport: Maritime chokepoints
UNCTAD – Κόστος παράκαμψης και επιπτώσεις στις θαλάσσιες μεταφορές