Το ημερολόγιο δείχνει 30 Αυγούστου, όμως η αντιπυρική περίοδος στην Ελλάδα κάθε άλλο παρά τελειώνει. Σήμερα, Κυριακή, η Κρήτη και έξι νησιωτικές περιφερειακές ενότητες βρίσκονται σε κατάσταση κινητοποίησης Red Code λόγω πολύ υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς. Και πίσω από τον χάρτη της ημέρας κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη εικόνα: έως τις 26 Αυγούστου είχαν ήδη καταγραφεί 3.083 πυρκαγιές από την αρχή της αντιπυρικής περιόδου, οι 830 μόνο μέσα στον Αύγουστο.
Η λέξη «Red Code» ακούγεται όλο και συχνότερα κάθε καλοκαίρι, αλλά συχνά παρερμηνεύεται. Δεν σημαίνει ότι μια περιοχή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μεγάλης πυρκαγιάς. Δεν είναι επίσης το ίδιο πράγμα με την κατηγορία κινδύνου 5, την «Κατάσταση Συναγερμού» του ημερήσιου χάρτη.
Σήμερα το Red Code ενεργοποιήθηκε σε περιοχές όπου ο ημερήσιος κίνδυνος είναι πολύ υψηλός, κατηγορία 4. Πρόκειται για επιχειρησιακή κινητοποίηση του μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας πριν ξεσπάσει μια καταστροφή: περισσότερο προσωπικό σε ετοιμότητα, μέσα σε ανάπτυξη, άμεσος συντονισμός Δήμων και Περιφερειών και αυξημένη επιτήρηση.
Και η επιλογή της τελευταίας Κυριακής του Αυγούστου δεν είναι τυχαία. Μετά από εβδομάδες υψηλών θερμοκρασιών, ξηρασίας και ανέμων, η βλάστηση έχει χάσει μεγάλο μέρος της υγρασίας της. Ένα μικρό λάθος που τον Μάιο μπορεί να έσβηνε μόνο του, στα τέλη Αυγούστου μπορεί να γίνει μέτωπο μέσα σε λίγα λεπτά.
Ποιες περιοχές είναι σήμερα σε Red Code
Σύμφωνα με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, για την Κυριακή 30 Αυγούστου έχουν τεθεί σε κατάσταση κινητοποίησης Red Code:
- οι Περιφερειακές Ενότητες Σάμου και Ικαρίας,
- οι Περιφερειακές Ενότητες Ρόδου, Καλύμνου, Κω και Καρπάθου,
- και ολόκληρη η Περιφέρεια Κρήτης.
Στις περιοχές αυτές ο κίνδυνος πυρκαγιάς προβλέπεται στην κατηγορία 4, δηλαδή «πολύ υψηλός».
Παράλληλα, ο επίσημος χάρτης της Πολιτικής Προστασίας δείχνει κατηγορία 3 — υψηλό κίνδυνο — σε σημαντικό τμήμα της κεντρικής και ανατολικής Ελλάδας, στη Λέσβο, στη Χίο και στις Κυκλάδες.
Αυτό έχει σημασία γιατί η απουσία ενός νησιού από το Red Code δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι μικρός. Η κατηγορία 3 εξακολουθεί να απαιτεί μεγάλη προσοχή, ιδίως όταν συνδυάζεται με άνεμο, ξερή βλάστηση και δύσβατο ανάγλυφο.
Τι ακριβώς σημαίνει «Red Code»
Η κατάσταση κινητοποίησης Red Code είναι μέρος του Εθνικού Μηχανισμού Διαχείρισης Κρίσεων και Αντιμετώπισης Κινδύνων.
Όταν ενεργοποιείται, ο μηχανισμός τίθεται σε πλήρη κινητοποίηση για τον επαπειλούμενο κίνδυνο. Αναπτύσσεται το απαιτούμενο ανθρώπινο δυναμικό και τα διαθέσιμα μέσα, ενώ Δήμοι και Περιφέρειες καλούνται να συγκαλέσουν άμεσα τα Τοπικά και Περιφερειακά Επιχειρησιακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας.
Με απλά λόγια: το κράτος επιχειρεί να κερδίσει χρόνο πριν από την πρώτη φλόγα.
Αυτό είναι κρίσιμο στις δασικές πυρκαγιές. Όταν οι συνθήκες είναι ακραία ευνοϊκές για εξάπλωση, η διαφορά ανάμεσα σε ένα μικρό συμβάν και σε μια καταστροφική πυρκαγιά συχνά κρίνεται στα πρώτα λεπτά.
Red Code δεν σημαίνει «κατηγορία 5»
Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση που συχνά χάνεται στους τίτλους.
Ο ημερήσιος Χάρτης Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς έχει πέντε βαθμίδες:
- Κατηγορία 1: χαμηλή
- Κατηγορία 2: μέση
- Κατηγορία 3: υψηλή
- Κατηγορία 4: πολύ υψηλή
- Κατηγορία 5: κατάσταση συναγερμού
Το σημερινό Red Code αφορά περιοχές κατηγορίας 4. Η κατηγορία 5 είναι ξεχωριστό, ακόμη υψηλότερο επίπεδο κινδύνου στον ίδιο τον χάρτη.
Η διάκριση δεν είναι γλωσσική λεπτομέρεια. Βοηθά τον πολίτη να καταλαβαίνει τι ακριβώς ανακοινώνεται και να μην θεωρεί ότι κάθε «κόκκινος κώδικας» σημαίνει αυτομάτως το μέγιστο επίπεδο του χάρτη.
3.083 φωτιές από την αρχή της αντιπυρικής – 830 μέσα σε έναν μήνα
Τα στοιχεία που παρουσίασε στις 26 Αυγούστου ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Ευάγγελος Τουρνάς δείχνουν πόσο μεγάλη είναι η πίεση της φετινής περιόδου.
Έως εκείνη την ημέρα είχαν καταγραφεί 3.083 πυρκαγιές από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου. Οι 830 είχαν εκδηλωθεί μόνο μέσα στον Αύγουστο.
Ο αριθμός των συμβάντων, σύμφωνα με τα ίδια επίσημα στοιχεία, εμφανιζόταν μειωμένος περίπου κατά 20% σε σχέση με προηγούμενα έτη. Αυτό όμως δεν λέει από μόνο του όλη την ιστορία.
Γιατί η καταστροφή που προκαλεί μια αντιπυρική περίοδος δεν εξαρτάται μόνο από το πόσες φωτιές ξεσπούν. Εξαρτάται από το πού ξεσπούν, πόσο γρήγορα εντοπίζονται, τι άνεμοι επικρατούν, πόσο ξερή είναι η καύσιμη ύλη και αν τα εναέρια μέσα μπορούν πραγματικά να επιχειρήσουν.
Έως τις 26 Αυγούστου είχαν καεί περίπου 300.000 στρέμματα. Το εντυπωσιακότερο στοιχείο είναι ότι μόλις τέσσερις μεγάλες πυρκαγιές αντιστοιχούσαν περίπου στα δύο τρίτα αυτής της έκτασης — κοντά στα 200.000 στρέμματα.
Αυτό δείχνει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων μεγάλων πυρκαγιών: λίγα ακραία επεισόδια μπορούν να καθορίσουν ολόκληρο τον απολογισμό μιας χρονιάς.
Γιατί τα τέλη Αυγούστου μπορούν να είναι πιο επικίνδυνα από τον Ιούνιο
Η αίσθηση ότι «τελειώνει το καλοκαίρι, άρα τελειώνουν και οι φωτιές» είναι παραπλανητική.
Στην πραγματικότητα, στα τέλη Αυγούστου έχει συσσωρευτεί το αποτέλεσμα ολόκληρου του καλοκαιριού πάνω στη βλάστηση.
Χόρτα που την άνοιξη είχαν υγρασία έχουν πλέον ξεραθεί. Θάμνοι και λεπτά κλαδιά αφυδατώνονται. Τα εδάφη χάνουν νερό. Οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν λειτουργήσει αθροιστικά για εβδομάδες.
Η ίδια η ηγεσία της Πολιτικής Προστασίας περιέγραψε αυτές τις ημέρες με μια σκληρή φράση: «τα πάντα είναι δυναμίτης» — αναφερόμενη στην ξηρότητα της βλάστησης και στην ενίσχυση των ανέμων.
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στα νησιά. Εκεί ο άνεμος μπορεί να αλλάζει γρήγορα ένταση και διεύθυνση, το οδικό δίκτυο προς ορισμένες περιοχές είναι περιορισμένο και οι δασικές ή θαμνώδεις εκτάσεις συχνά συνορεύουν άμεσα με οικισμούς και τουριστικές ζώνες.
Ο άνεμος είναι αυτός που μετατρέπει μια εστία σε μέτωπο
Δεν είναι όλες οι ζεστές ημέρες ίδιες ως προς τη φωτιά.
Ο ισχυρός άνεμος είναι από τους καθοριστικότερους παράγοντες εξάπλωσης. Τροφοδοτεί τη φλόγα με οξυγόνο, γέρνει το μέτωπο προς νέα καύσιμη ύλη και μπορεί να μεταφέρει καύτρες πολύ μπροστά από την κύρια πυρκαγιά, δημιουργώντας νέες εστίες.
Για αυτό μια φωτιά που σε άπνοια θα μπορούσε να περιοριστεί σε σχετικά μικρή έκταση, με ισχυρό άνεμο μπορεί να διανύσει μεγάλη απόσταση σε πολύ μικρό χρόνο.
Οι ισχυροί άνεμοι επηρεάζουν και την αεροπυρόσβεση. Στις μεγάλες πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού υπήρξαν περιπτώσεις όπου αεροσκάφη και ελικόπτερα δεν μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν αποτελεσματικές ρίψεις λόγω των συνθηκών.
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο για να καταλάβουμε γιατί ο χάρτης κινδύνου δεν είναι απλώς μια πρόβλεψη «αν θα ανάψει φωτιά». Προβλέπει τις συνθήκες μέσα στις οποίες μια φωτιά θα χρειαστεί να αντιμετωπιστεί.
Το περιβαλλοντικό κόστος δεν τελειώνει όταν σβήσει η φλόγα
Η συζήτηση γύρω από τις πυρκαγιές συνήθως σταματά όταν αποχωρούν τα εναέρια μέσα και οι κάμερες.
Για το οικοσύστημα, όμως, τότε αρχίζει ένα δεύτερο κεφάλαιο.
Η απώλεια βλάστησης αφήνει το έδαφος εκτεθειμένο στη διάβρωση. Οι πρώτες ισχυρές φθινοπωρινές βροχές μπορούν να παρασύρουν χώμα και στάχτη, να επιβαρύνουν ρέματα και παράκτιες ζώνες και να αυξήσουν τον κίνδυνο πλημμυρικών επεισοδίων σε συγκεκριμένες λεκάνες.
Ταυτόχρονα, η αποκατάσταση ενός μεσογειακού οικοσυστήματος εξαρτάται από το είδος της βλάστησης, την ένταση της φωτιάς και —κυρίως— από το αν η ίδια περιοχή ξανακαεί πριν προλάβει να αναγεννηθεί.
Ορισμένα μεσογειακά είδη είναι προσαρμοσμένα στη φωτιά. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα δάση είναι προσαρμοσμένα σε συνεχείς μεγάλες πυρκαγιές με ολοένα μικρότερο χρόνο ανάμεσα στα επεισόδια.
Όταν οι επαναλαμβανόμενες φωτιές γίνονται συχνότερες από τον χρόνο που χρειάζεται ένα οικοσύστημα για να επανέλθει, η βλάστηση μπορεί να αλλάξει μόνιμα χαρακτήρα.
Τι δεν πρέπει να γίνεται σε ημέρα πολύ υψηλού κινδύνου
Η Πολιτική Προστασία επαναλαμβάνει κάθε χρόνο μια σειρά ενεργειών που πρέπει να αποφεύγονται στην ύπαιθρο, ιδιαίτερα σε ημέρες κατηγορίας 4 και 5.
Μεταξύ αυτών είναι:
- κάψιμο ξερών χόρτων, κλαδιών ή υπολειμμάτων καθαρισμού,
- εργασίες με μηχανήματα που προκαλούν σπινθήρες, όπως δισκοπρίονα και συσκευές συγκόλλησης,
- υπαίθριες ψησταριές κοντά σε βλάστηση,
- κάπνισμα μελισσών χωρίς τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις,
- απόρριψη αναμμένων τσιγάρων.
Κατά την αντιπυρική περίοδο ισχύουν επίσης συγκεκριμένοι περιορισμοί για τη χρήση φωτιάς και την καύση σε αγροτικές εκτάσεις.
Σε περιοχές πολύ υψηλού κινδύνου μπορούν επιπλέον να εφαρμόζονται τοπικές απαγορεύσεις πρόσβασης ή κυκλοφορίας σε δάση, άλση και προστατευόμενες περιοχές, ανάλογα με τις αποφάσεις των αρμόδιων αρχών. Γι' αυτό πριν από εκδρομή σε δασική περιοχή χρειάζεται έλεγχος στις ανακοινώσεις της Περιφέρειας ή του Δήμου.
Αν δεις καπνό, μην περιμένεις να «βεβαιωθείς»
Σε μια ημέρα σαν τη σημερινή, τα πρώτα λεπτά έχουν δυσανάλογη αξία.
Όποιος αντιληφθεί καπνό ή φωτιά σε υπαίθρια περιοχή πρέπει να καλέσει άμεσα την Πυροσβεστική στο 199 ή τον ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112.
Χρήσιμες πληροφορίες είναι η ακριβής θέση, κοντινός δρόμος ή οικισμός, η κατεύθυνση του καπνού και οποιοδήποτε χαρακτηριστικό βοηθά τις δυνάμεις να φτάσουν γρήγορα.
Δεν χρειάζεται κάποιος να πλησιάσει τη φωτιά για να δώσει καλύτερη περιγραφή. Η προσωπική ασφάλεια προηγείται.
Η πρόληψη είναι πολύ φθηνότερη από την κατάσβεση
Η Ελλάδα έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια τις δυνάμεις πυρόσβεσης, τα εναέρια μέσα, τα drones επιτήρησης και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Όμως καμία χώρα δεν μπορεί να τοποθετήσει ένα πυροσβεστικό όχημα δίπλα σε κάθε ξερό χωράφι.
Αυτό είναι το δύσκολο μήνυμα της σημερινής ημέρας.
Η καταστολή είναι απαραίτητη. Η πρόληψη όμως καθορίζει πόσες φωτιές θα χρειαστεί τελικά να κατασταλούν.
Καθαρισμένα οικόπεδα, συντηρημένοι αγροτικοί δρόμοι, ζώνες προστασίας γύρω από οικισμούς, έλεγχος του δικτύου ηλεκτρισμού, υπεύθυνες αγροτικές εργασίες και γρήγορη αναφορά μιας πρώτης εστίας είναι πολύ λιγότερο θεαματικά από ένα Canadair πάνω από τις φλόγες — αλλά μπορούν να σώσουν πολύ περισσότερα.
Το τέλος Αυγούστου δεν είναι το τέλος της αντιπυρικής περιόδου
Η αντιπυρική περίοδος στην Ελλάδα εκτείνεται μέχρι το τέλος Οκτωβρίου. Και η κλιματική πραγματικότητα των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι σοβαρές πυρκαγιές δεν περιορίζονται πλέον σε ένα στενό παράθυρο Ιουλίου και Αυγούστου.
Η σημερινή κινητοποίηση σε Κρήτη και Αιγαίο είναι υπενθύμιση ότι ο κίνδυνος παραμένει ενεργός ακόμη κι όταν οι διακοπές τελειώνουν και το ημερολόγιο γυρίζει προς τον Σεπτέμβριο.
Το πιο χρήσιμο ίσως είναι να μη βλέπουμε τον καθημερινό χάρτη ως μια ακόμη χρωματιστή εικόνα στο κινητό. Είναι μια εκτίμηση για το πόσο εύκολα μπορεί να ξεκινήσει και κυρίως να εξαπλωθεί μια φωτιά στις επόμενες ώρες.
Και όταν μια ολόκληρη περιοχή μπαίνει σε Red Code, το μήνυμα δεν είναι ότι «θα καεί». Είναι ότι σήμερα δεν υπάρχει περιθώριο για το λάθος που θα μπορούσε να ανάψει την πρώτη σπίθα.
Red Code και πυρκαγιές – Γρήγορες απαντήσεις
Ποιες περιοχές είναι σε Red Code σήμερα 30/8;
Κρήτη, Σάμος, Ικαρία, Ρόδος, Κάλυμνος, Κως και Κάρπαθος.
Το Red Code σημαίνει κατηγορία κινδύνου 5;
Όχι απαραίτητα. Σήμερα η κινητοποίηση Red Code αφορά περιοχές με πολύ υψηλό κίνδυνο, κατηγορία 4. Η κατηγορία 5 του χάρτη είναι η «Κατάσταση Συναγερμού».
Πόσες πυρκαγιές έχουν καταγραφεί φέτος;
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στις 26 Αυγούστου, έως τότε είχαν καταγραφεί 3.083 πυρκαγιές από την αρχή της αντιπυρικής περιόδου, οι 830 μέσα στον Αύγουστο.
Πόση έκταση είχε καεί έως τότε;
Περίπου 300.000 στρέμματα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.
Πού τηλεφωνώ αν δω φωτιά;
Στο 199 της Πυροσβεστικής ή στο 112.
Πηγές
Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας — Red Code για 30 Αυγούστου 2026
Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας — Ημερήσιος Χάρτης Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς
ΕΡΤnews — Πολύ υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς και Red Code σε Κρήτη και Αιγαίο