Η Ουκρανία δεν δίνει πλέον μόνο τη μάχη του μετώπου. Δίνει και μια ολοένα σκληρότερη μάχη στο εσωτερικό της. Η αποπομπή ενός δημοφιλούς υπουργού, η δημόσια απαίτησή του για εκλογές εν μέσω πολέμου, η ανάληψη του υπουργείου Άμυνας από έναν άνθρωπο των ειδικών επιχειρήσεων και μια νέα έρευνα διαφθοράς κοντά στην προεδρική εξουσία συνθέτουν το πιο επικίνδυνο πολιτικό σκηνικό για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι από την έναρξη της ρωσικής εισβολής.

Ουκρανία εκλογές 2026 - Βολοντίμιρ Ζελένσκι και πολιτική κρίση στο Κίεβο
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι σε αρχειακή φωτογραφία.

Στο Κίεβο, η 19η Αυγούστου 2026 δεν είναι μια συνηθισμένη ημέρα πολέμου. Είναι ημέρα πολιτικής αναμέτρησης. Ενώ οι ρωσικές επιθέσεις συνεχίζονται και η ουκρανική κοινωνία παραμένει υπό τεράστια πίεση, το εσωτερικό μέτωπο έχει ανοίξει με τρόπο που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητος.

Ο Μιχαΐλο Φεντόροφ, μέχρι πρόσφατα υπουργός Άμυνας και για χρόνια ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους μεταρρυθμιστές της κυβέρνησης Ζελένσκι, κάλεσε δημόσια τη χώρα να βρει τρόπο να επιστρέψει σε εκλογική διαδικασία ακόμη και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται. Το μήνυμα ήταν βαρύ, όχι μόνο επειδή αμφισβητεί την πολιτική κανονικότητα των τελευταίων ετών, αλλά επειδή προέρχεται από έναν πρώην στενό σύμμαχο του προέδρου.

Ο Φεντόροφ ανοίγει το μεγαλύτερο εσωτερικό μέτωπο για τον Ζελένσκι

Η απομάκρυνση του Φεντόροφ από το υπουργείο Άμυνας τον Ιούλιο προκάλεσε σπάνιες για συνθήκες πολέμου δημόσιες αντιδράσεις και διαδηλώσεις. Ο 35χρονος πολιτικός είχε συνδέσει το όνομά του με την ψηφιακή μεταρρύθμιση του ουκρανικού κράτους και αργότερα με την τεχνολογική αναδιοργάνωση της άμυνας, ιδιαίτερα στον τομέα των drones.

Τώρα, η απαίτησή του για επαναφορά της πλήρους δημοκρατικής διαδικασίας μετατρέπει μια κυβερνητική διαφωνία σε ανοιχτό πολιτικό δίλημμα. Ο Φεντόροφ υποστηρίζει ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να παραμένει επ' αόριστον σε αναστολή επειδή αυτό εξυπηρετεί τον επιτιθέμενο. Οι επικριτές του απαντούν ότι μια εκλογική διαδικασία ενώ εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες βρίσκονται στο μέτωπο, εκατομμύρια πολίτες έχουν εκτοπιστεί και ρωσικοί πύραυλοι χτυπούν ουκρανικές πόλεις θα μπορούσε να είναι πρακτικά και θεσμικά εξαιρετικά δύσκολη.

Το μεγάλο εμπόδιο: ο νόμος απαγορεύει εκλογές υπό στρατιωτικό νόμο

Το ζήτημα δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι και νομικό. Η ισχύουσα ουκρανική νομοθεσία για τον στρατιωτικό νόμο απαγορεύει τη διεξαγωγή προεδρικών, κοινοβουλευτικών και τοπικών εκλογών όσο το καθεστώς παραμένει σε ισχύ.

Αυτό σημαίνει ότι το κάλεσμα για κάλπες δεν μπορεί να μετατραπεί αυτομάτως σε εκλογικό χρονοδιάγραμμα. Θα απαιτούσε είτε ουσιαστική αλλαγή των συνθηκών ασφαλείας είτε νέο θεσμικό και νομικό μηχανισμό που θα μπορούσε να εγγυηθεί την ισότιμη συμμετοχή στρατιωτών, προσφύγων, εσωτερικά εκτοπισμένων και πολιτών που ζουν σε κατεχόμενα εδάφη.

Η δυσκολία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή η διεξαγωγή μιας αξιόπιστης εκλογικής διαδικασίας δεν αφορά μόνο την ημέρα της ψηφοφορίας. Αφορά την προεκλογική εκστρατεία, την πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης, την ασφάλεια των εκλογικών τμημάτων, την ψήφο των ενόπλων δυνάμεων και την πολιτική δραστηριότητα σε μια χώρα όπου η στρατιωτική κινητοποίηση επηρεάζει σχεδόν κάθε οικογένεια.

Η ουκρανική κοινωνία δεν είναι ενιαία στο θέμα των εκλογών

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πλειονότητα των Ουκρανών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα την ιδέα εκλογών όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες. Δημοσκόπηση που επικαλείται το Reuters στις αρχές Αυγούστου κατέγραψε ποσοστό 57% υπέρ της διεξαγωγής εκλογών μόνο μετά το τέλος του πολέμου.

Όμως αυτή η εικόνα δεν σημαίνει απουσία πολιτικής φθοράς. Η συζήτηση γύρω από τη λογοδοσία, τις αλλαγές στην κυβέρνηση, τη διαφθορά και τη διάρκεια της πολεμικής διοίκησης γίνεται πλέον πιο ανοιχτή. Και όσο ο πόλεμος παρατείνεται, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για οποιαδήποτε κυβέρνηση να διατηρεί την κοινωνική ενότητα χωρίς να απαντά σε ερωτήματα για τη δημοκρατική νομιμοποίηση και τη λειτουργία των θεσμών.

Ο Γεβγένι Χμάρα αναλαμβάνει το πιο δύσκολο υπουργείο της χώρας

Μέσα σε αυτό το πολιτικό κλίμα, το ουκρανικό κοινοβούλιο ενέκρινε την ανάληψη του υπουργείου Άμυνας από τον Γεβγένι Χμάρα, πρώην υψηλόβαθμο αξιωματικό των ειδικών επιχειρήσεων και άνθρωπο που έχει συνδεθεί με βαθιές ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικό έδαφος.

Η επιλογή του στέλνει καθαρό μήνυμα ότι η ουκρανική ηγεσία θέλει στο υπουργείο έναν άνθρωπο με ισχυρό επιχειρησιακό προφίλ. Ταυτόχρονα όμως ανοίγει νέο κύκλο ερωτημάτων για τη σταθερότητα της στρατιωτικής διοίκησης, καθώς το χαρτοφυλάκιο της Άμυνας έχει γνωρίσει διαδοχικές αλλαγές σε μια περίοδο όπου η χώρα αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση στο μέτωπο και εντεινόμενες ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις.

Η άμυνα δεν αντέχει πολιτική αστάθεια

Για μια χώρα σε πόλεμο, το υπουργείο Άμυνας δεν είναι ένα ακόμη κυβερνητικό χαρτοφυλάκιο. Είναι ο πυρήνας της επιβίωσης του κράτους. Κάθε αλλαγή ηγεσίας δημιουργεί αναπόφευκτα ερωτήματα για τη συνέχεια στις προμήθειες, τη στρατολόγηση, τις σχέσεις με τη στρατιωτική διοίκηση, τα εξοπλιστικά προγράμματα, τη συνεργασία με τους συμμάχους και τη στρατηγική στο πεδίο.

Ο Χμάρα φέρνει μαζί του εικόνα αποφασιστικότητας και επιχειρησιακής εμπειρίας. Αυτό που θα πρέπει να αποδείξει είναι αν μπορεί να μετατρέψει αυτή την εμπειρία σε αποτελεσματική διοίκηση ενός τεράστιου υπουργείου, την ώρα που οι ανάγκες του μετώπου αυξάνονται και η πολιτική πίεση στο Κίεβο μεγαλώνει.

Η διαφθορά επιστρέφει στο κέντρο της κρίσης

Σαν να μην έφτανε η σύγκρουση για τις εκλογές και την ηγεσία του υπουργείου Άμυνας, οι ουκρανικές αρχές κατά της διαφθοράς ανακοίνωσαν νέα υπόθεση που αφορά οργανωμένο σχήμα ξεπλύματος χρήματος και πρόσωπο σε υψηλό επίπεδο της προεδρικής διοίκησης.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδόθηκαν διεθνώς, οι αρχές δεν δημοσιοποίησαν αρχικά το όνομα του αξιωματούχου. Λίγο μετά την ανακοίνωση της έρευνας, ο Ζελένσκι απέπεμψε την αναπληρώτρια επικεφαλής του προεδρικού γραφείου Ιρίνα Μούντρα. Δεν έχει ανακοινωθεί ότι η αποπομπή της συνιστά απόδειξη εμπλοκής της στην υπόθεση και η ίδια δεν είχε τοποθετηθεί δημόσια όταν μεταδόθηκαν οι σχετικές πληροφορίες.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Οι ποινικές ευθύνες αποδίδονται από τις αρμόδιες αρχές και τα δικαστήρια, όχι από πολιτικές εικασίες. Πολιτικά όμως, η χρονική συγκυρία είναι εξαιρετικά δύσκολη για τον Ζελένσκι, επειδή το ζήτημα της διαφθοράς βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο της σχέσης της Ουκρανίας με την κοινωνία της και τους δυτικούς συμμάχους της.

Γιατί η Ευρώπη παρακολουθεί το Κίεβο με ακόμη μεγαλύτερη προσοχή

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επενδύσει τεράστιο πολιτικό, οικονομικό και στρατηγικό κεφάλαιο στην επιβίωση και την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας. Γι' αυτό η ποιότητα των θεσμών, η ανεξαρτησία των μηχανισμών κατά της διαφθοράς και η δημοκρατική λογοδοσία δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα.

Η Δύση χρειάζεται μια Ουκρανία που να μπορεί ταυτόχρονα να πολεμά αποτελεσματικά και να διατηρεί την εμπιστοσύνη ότι τα χρήματα, τα όπλα και η πολιτική στήριξη αξιοποιούνται μέσα σε θεσμικό πλαίσιο. Το Κίεβο, από την πλευρά του, γνωρίζει ότι οποιαδήποτε σοβαρή αμφιβολία για την κρατική διακυβέρνηση μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό όπλο για όσους στην Ευρώπη ή αλλού επιθυμούν μείωση της βοήθειας.

Η Μόσχα βλέπει μια ευκαιρία

Κάθε δημόσιο ρήγμα στο ουκρανικό πολιτικό σύστημα είναι βέβαιο ότι θα αξιοποιηθεί επικοινωνιακά από τη Ρωσία. Η Μόσχα εδώ και χρόνια επιχειρεί να παρουσιάσει την ουκρανική ηγεσία ως μη νομιμοποιημένη και διεφθαρμένη. Μια ανοιχτή συζήτηση για εκλογές, συνδυασμένη με κυβερνητικές αναταράξεις και έρευνες διαφθοράς, προσφέρει εύφορο έδαφος για ρωσική προπαγάνδα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Ουκρανία μπορεί ή πρέπει να αποφεύγει την εσωτερική κριτική για να μη δώσει επιχειρήματα στον αντίπαλο. Το αντίθετο: η πραγματική ανθεκτικότητα ενός δημοκρατικού κράτους κρίνεται από το αν μπορεί να ελέγχει την εξουσία του ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες.

Το δίλημμα που δεν έχει εύκολη απάντηση

Η συζήτηση για εκλογές εν μέσω πολέμου ακουμπά δύο αρχές που κανονικά δεν θα έπρεπε να συγκρούονται: την εθνική ασφάλεια και τη δημοκρατική νομιμοποίηση.

Από τη μία πλευρά, μια χώρα που πολεμά για την επιβίωσή της χρειάζεται διοικητική συνέχεια, ασφάλεια και στρατιωτική αποτελεσματικότητα. Από την άλλη, όσο περνούν τα χρόνια χωρίς εκλογές, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για μηχανισμούς πολιτικής λογοδοσίας και ανανέωσης της λαϊκής εντολής.

Δεν υπάρχει απλή λύση. Μια βιαστική εκλογή μπορεί να αποσταθεροποιήσει τη χώρα. Μια αόριστη αναβολή χωρίς ορατό θεσμικό ορίζοντα μπορεί να διαβρώσει την εμπιστοσύνη.

Ο Ζελένσκι αντιμετωπίζει διαφορετικό πόλεμο από εκείνον του 2022

Το 2022, η εικόνα ήταν πιο καθαρή: η χώρα είχε δεχθεί εισβολή και η πολιτική ηγεσία συσπειρώθηκε γύρω από την άμεση επιβίωση. Τέσσερα και πλέον χρόνια αργότερα, οι ανάγκες είναι πολύ πιο σύνθετες.

Η ουκρανική κοινωνία έχει υποστεί απώλειες, μετακινήσεις πληθυσμών, οικονομική εξάντληση και διαρκή επιστράτευση. Οι απαιτήσεις απέναντι στην ηγεσία έχουν αλλάξει. Η ηρωική εικόνα της πρώτης περιόδου του πολέμου δεν αρκεί πλέον από μόνη της. Χρειάζεται αποτελεσματικότητα, διαφάνεια, στρατηγική και απάντηση στο ερώτημα του πολιτικού μέλλοντος.

Τι ακολουθεί

Το πρώτο μεγάλο ερώτημα είναι αν ο Φεντόροφ θα περιοριστεί σε θεσμική παρέμβαση ή αν θα επιχειρήσει να μετατραπεί σε οργανωμένη πολιτική εναλλακτική απέναντι στον Ζελένσκι. Το δεύτερο είναι αν η νέα ηγεσία του υπουργείου Άμυνας θα σταθεροποιήσει τη στρατιωτική διοίκηση ή θα ανοίξει νέο κύκλο εσωτερικών συγκρούσεων.

Το τρίτο αφορά τις έρευνες κατά της διαφθοράς. Κάθε νέα υπόθεση που αγγίζει υψηλά κλιμάκια θα δοκιμάζει όχι μόνο την κυβέρνηση αλλά και την ανεξαρτησία των ίδιων των θεσμών που έχουν δημιουργηθεί για να ελέγχουν την εξουσία.

Και πάνω από όλα βρίσκεται το μέτωπο. Όσο η Ρωσία συνεχίζει τον πόλεμο, οποιαδήποτε εσωτερική πολιτική εξέλιξη στην Ουκρανία θα αξιολογείται με ένα αδυσώπητο κριτήριο: ενισχύει ή αποδυναμώνει την ικανότητα της χώρας να αντέξει;

Η Ουκρανία μπαίνει σε νέα εποχή αβεβαιότητας

Η σημερινή κρίση δεν σημαίνει ότι το ουκρανικό κράτος βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης. Σημαίνει όμως ότι τελειώνει η περίοδος κατά την οποία ο πόλεμος μπορούσε να παγώσει σχεδόν κάθε μεγάλη πολιτική συζήτηση.

Η δημοκρατία, η διαφθορά, η στρατιωτική αποτελεσματικότητα, η ηγεσία και η νομιμοποίηση επιστρέφουν στο ίδιο τραπέζι. Και αυτό δημιουργεί για τον Ζελένσκι μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση: να κρατήσει ενωμένη τη χώρα, να διατηρήσει την εμπιστοσύνη των συμμάχων, να αντιμετωπίσει τις εσωτερικές αμφισβητήσεις και ταυτόχρονα να συνεχίσει έναν πόλεμο χωρίς ορατό εύκολο τέλος.

Η μάχη της Ουκρανίας δεν διεξάγεται πλέον μόνο στα χαρακώματα. Διεξάγεται και μέσα στους θεσμούς της. Και η έκβασή της μπορεί να αποδειχθεί εξίσου καθοριστική για το μέλλον της χώρας.


ΠΗΓΕΣ / ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ