Κοίτα την ετικέτα: 8 κοινά πρόσθετα συνδέθηκαν με υψηλότερο κίνδυνο υπέρτασης – Τι βρήκαν σε 112.000 ανθρώπους

Υπάρχουν στις ετικέτες χιλιάδων προϊόντων και οι περισσότεροι καταναλωτές περνούν από δίπλα τους χωρίς δεύτερη σκέψη. E202, E224, E250, E300, E301, E316, E330, E392: οκτώ συνηθισμένα πρόσθετα τροφίμων βρέθηκαν στο επίκεντρο μεγάλης ευρωπαϊκής μελέτης, καθώς η υψηλότερη κατανάλωσή τους συνδέθηκε με μεγαλύτερη εμφάνιση υπέρτασης.

Η συζήτηση πήρε ξανά φωτιά σήμερα, 27 Αυγούστου 2026, μετά από νέα διεθνή κάλυψη των αποτελεσμάτων της μελέτης NutriNet-Santé, η οποία δημοσιεύθηκε στο European Heart Journal. Οι ερευνητές παρακολούθησαν 112.395 ενήλικες στη Γαλλία για διάμεσο διάστημα σχεδόν οκτώ ετών, εξετάζοντας αναλυτικά τις διατροφικές τους καταγραφές και τα συγκεκριμένα πρόσθετα που περιείχαν τα προϊόντα που κατανάλωναν.

Το αποτέλεσμα δεν λέει ότι «ένα Ε στην ετικέτα προκαλεί καρδιοπάθεια». Λέει κάτι πιο προσεκτικό αλλά και αρκετά σημαντικό ώστε να τραβήξει την προσοχή: οι άνθρωποι με μεγαλύτερη έκθεση σε ορισμένα συντηρητικά εμφάνισαν συχνότερα υπέρταση και, σε κάποιες αναλύσεις, καρδιαγγειακή νόσο.

Ο αριθμός που ξεχωρίζει: έως 29% υψηλότερη εμφάνιση υπέρτασης

Οι ερευνητές εξέτασαν συνολικά 58 πρόσθετα με συντηρητικές ιδιότητες. Από αυτά, 17 καταναλώνονταν από τουλάχιστον το 10% των συμμετεχόντων και αναλύθηκαν ξεχωριστά.

Στην κύρια ανάλυση, όσοι είχαν την υψηλότερη πρόσληψη μη αντιοξειδωτικών συντηρητικών παρουσίασαν 29% υψηλότερη σχετική εμφάνιση υπέρτασης σε σύγκριση με όσους είχαν τη χαμηλότερη πρόσληψη. Για τα καρδιαγγειακά συμβάματα η αντίστοιχη διαφορά ήταν 16%.

Πρόκειται για σχετικό κίνδυνο, όχι για βεβαιότητα ότι ένας άνθρωπος θα εμφανίσει υπέρταση. Και επειδή η μελέτη είναι παρατηρητική, δεν μπορεί να αποδείξει αιτία και αποτέλεσμα. Μπορεί όμως να εντοπίσει ένα μοτίβο που αξίζει περαιτέρω έρευνα.

Τα 8 πρόσθετα που ξεχώρισαν στη μελέτη

Μετά τις στατιστικές διορθώσεις, οκτώ μεμονωμένα πρόσθετα παρέμειναν συνδεδεμένα με μεγαλύτερη εμφάνιση υπέρτασης:

E202 – Σορβικό κάλιο (potassium sorbate): χρησιμοποιείται ως αντιμικροβιακό συντηρητικό σε αρκετά συσκευασμένα τρόφιμα, τυριά, αρτοσκευάσματα, αποξηραμένα φρούτα, χυμούς και άλλα προϊόντα.

E224 – Μεταμπισουλφίτ κάλιο (potassium metabisulphite): ανήκει στα θειώδη και χρησιμοποιείται για συντήρηση και προστασία από οξείδωση σε διάφορα τρόφιμα και ποτά.

E250 – Νιτρώδες νάτριο (sodium nitrite): είναι ένα από τα πιο γνωστά πρόσθετα επεξεργασμένων κρεάτων και χρησιμοποιείται σε αλλαντικά, μπέικον, ζαμπόν και άλλα προϊόντα ωρίμανσης.

E300 – Ασκορβικό οξύ: είναι χημικά η βιταμίνη C, αλλά εδώ η ανάλυση αφορά τη χρήση της ως πρόσθετου στα τρόφιμα και όχι τη βιταμίνη C που υπάρχει φυσικά στα φρούτα και τα λαχανικά.

E301 – Ασκορβικό νάτριο: χρησιμοποιείται ως αντιοξειδωτικό και συντηρητικό σε επεξεργασμένα τρόφιμα.

E316 – Ερυθορβικό νάτριο: χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων σε αλλαντικά, ποτά, σνακ και άλλα προϊόντα για διατήρηση χρώματος και ποιότητας.

E330 – Κιτρικό οξύ: είναι από τα πιο διαδεδομένα πρόσθετα παγκοσμίως και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ρύθμιση οξύτητας και συντήρηση.

E392 – Εκχυλίσματα δενδρολίβανου: χρησιμοποιούνται ως αντιοξειδωτικά σε τρόφιμα για την προστασία των λιπαρών από οξείδωση.

Το E202 είχε από τις ισχυρότερες συσχετίσεις

Ανάμεσα στα επιμέρους πρόσθετα, το σορβικό κάλιο (E202) ξεχώρισε: οι υψηλότεροι καταναλωτές εμφάνισαν περίπου 39% υψηλότερη σχετική συχνότητα υπέρτασης σε σύγκριση με τους χαμηλότερους καταναλωτές, σύμφωνα με το μοντέλο της μελέτης.

Το κιτρικό οξύ (E330) συνδέθηκε με περίπου 25% υψηλότερη εμφάνιση, ενώ το νιτρώδες νάτριο (E250) με περίπου 16% υψηλότερη εμφάνιση. Οι αριθμοί αυτοί δεν πρέπει να μεταφράζονται σε «τόσο επικίνδυνο είναι το πρόσθετο». Είναι στατιστικές συσχετίσεις που προέκυψαν μέσα σε μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων και χρειάζονται επιβεβαίωση από άλλες έρευνες.

Το παράδοξο της βιταμίνης C: Μην πετάξεις τα πορτοκάλια

Ένα από τα πιο εύκολα σημεία για παρανόηση είναι το ασκορβικό οξύ, E300.

Ναι, το ασκορβικό οξύ είναι βιταμίνη C. Και ναι, στη συγκεκριμένη μελέτη η υψηλότερη έκθεση στο E300 ως πρόσθετο τροφίμων συνδέθηκε με υψηλότερη εμφάνιση υπέρτασης και καρδιαγγειακής νόσου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η βιταμίνη C από πορτοκάλια, πιπεριές, μπρόκολο, ακτινίδια ή φράουλες είναι κακή για την καρδιά. Η ίδια η μελέτη και οι ειδικοί που τη σχολίασαν διαχωρίζουν σαφώς τη φυσική πρόσληψη βιταμίνης C μέσα από ολόκληρα τρόφιμα από τη χρήση της ουσίας ως πρόσθετου σε βιομηχανικά προϊόντα.

Είναι ίσως και το καλύτερο παράδειγμα του γιατί οι τίτλοι τύπου «η βιταμίνη C προκαλεί καρδιοπάθεια» θα ήταν λανθασμένοι.

Πού συναντάμε συχνότερα αυτά τα πρόσθετα

Δεν υπάρχει μία μόνο κατηγορία τροφίμων. Το ίδιο πρόσθετο μπορεί να εμφανίζεται σε εντελώς διαφορετικά προϊόντα ανάλογα με τον ρόλο που παίζει στην παραγωγή.

Το σορβικό κάλιο μπορεί να υπάρχει σε αρτοσκευάσματα, τυριά, αποξηραμένα φρούτα, σάλτσες, χυμούς ή άλλα συσκευασμένα προϊόντα. Τα νιτρώδη είναι πιο χαρακτηριστικά στα επεξεργασμένα κρέατα. Τα θειώδη μπορεί να υπάρχουν σε ορισμένα ποτά, αποξηραμένα φρούτα και άλλα τρόφιμα. Το ερυθορβικό νάτριο χρησιμοποιείται συχνά σε προϊόντα κρέατος αλλά και σε άλλες βιομηχανικές παρασκευές.

Γιατί οι επιστήμονες ψάχνουν πλέον τα ίδια τα πρόσθετα

Για χρόνια οι μεγάλες διατροφικές μελέτες έδειχναν μια γενικότερη σχέση ανάμεσα στην υψηλή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και σε δυσμενείς δείκτες υγείας.

Το πρόβλημα ήταν ότι η κατηγορία «υπερ-επεξεργασμένα» είναι τεράστια. Περιλαμβάνει προϊόντα με διαφορετική περιεκτικότητα σε αλάτι, ζάχαρη, κορεσμένα λιπαρά, φυτικές ίνες, θερμίδες και πρόσθετα.

Η νέα ερευνητική κατεύθυνση προσπαθεί να ανοίξει αυτό το «μαύρο κουτί» και να απαντήσει σε πιο συγκεκριμένες ερωτήσεις: παίζει ρόλο μόνο η συνολική ποιότητα της διατροφής; Παίζει ρόλο η υπερκατανάλωση θερμίδων; Ή μήπως κάποια πρόσθετα έχουν και δική τους ανεξάρτητη επίδραση;

Η NutriNet-Santé είναι σημαντική ακριβώς επειδή είχε επαναλαμβανόμενα 24ωρα διατροφικά ημερολόγια και πληροφορίες ακόμη και για συγκεκριμένες μάρκες προϊόντων, κάτι που επέτρεψε πολύ πιο λεπτομερή εκτίμηση της έκθεσης σε πρόσθετα.

Τι μπορεί να συμβαίνει στα αγγεία;

Οι μηχανισμοί δεν έχουν αποδειχθεί. Οι ερευνητές και οι ειδικοί εξετάζουν διάφορες πιθανότητες: οξειδωτικό στρες, φλεγμονώδεις μηχανισμούς, επιδράσεις στο μικροβίωμα και δυσλειτουργία του ενδοθηλίου — της εσωτερικής δηλαδή επιφάνειας των αιμοφόρων αγγείων.

Όταν το ενδοθήλιο δεν λειτουργεί σωστά, τα αγγεία δυσκολεύονται να χαλαρώσουν και να προσαρμόσουν τη διάμετρό τους, ένας μηχανισμός που έχει σημασία για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.

Για τα νιτρώδη, οι ερευνητές συζητούν μεταξύ άλλων πιθανή οξειδωτική βλάβη και τον σχηματισμό Ν-νιτροζοενώσεων κατά την επεξεργασία κρέατος. Για το σορβικό κάλιο υπάρχουν εργαστηριακά δεδομένα που δημιουργούν ερωτήματα, αλλά απέχουμε ακόμη από το να πούμε ότι έχει αποδειχθεί ένας συγκεκριμένος μηχανισμός στον άνθρωπο.

Η μεγάλη παγίδα: συσχέτιση δεν σημαίνει αιτία

Αυτό είναι το πιο σημαντικό σημείο ολόκληρου του άρθρου.

Οι άνθρωποι που καταναλώνουν πολλά τρόφιμα με συντηρητικά συχνά τρώνε ταυτόχρονα περισσότερα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, περισσότερο αλάτι, περισσότερη ζάχαρη ή κορεσμένα λιπαρά και λιγότερα φρέσκα τρόφιμα. Οι ερευνητές προσπάθησαν να διορθώσουν στατιστικά για πολλές από αυτές τις διαφορές, όμως καμία παρατηρητική μελέτη δεν μπορεί να αποκλείσει κάθε πιθανό συγχυτικό παράγοντα.

Γι' αυτό και οι ίδιοι οι συγγραφείς ζητούν επιβεβαίωση από άλλες επιδημιολογικές και πειραματικές μελέτες πριν αλλάξουν κανονισμοί ή εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.

Τι σημαίνει πρακτικά για το καθημερινό ψώνισμα

Δεν χρειάζεται πανικός ούτε εμμονή με κάθε «Ε» στην ετικέτα. Πολλά πρόσθετα έχουν διαφορετικές λειτουργίες, χρησιμοποιούνται σε πολύ μικρές ποσότητες και αξιολογούνται από αρμόδιους φορείς.

Η πιο λογική πρακτική που προκύπτει από τα σημερινά δεδομένα είναι πολύ απλούστερη: όταν έχεις επιλογή, προτίμησε περισσότερο φρέσκα και ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα.

Ένα φρούτο αντί για συσκευασμένο γλυκό. Όσπρια αντί για επεξεργασμένο κρέας αρκετές φορές την εβδομάδα. Απλό γιαούρτι αντί για ένα επιδόρπιο με μεγάλη λίστα συστατικών. Φρέσκο κρέας ή ψάρι αντί για αλλαντικά ως καθημερινή πηγή πρωτεΐνης. Λαχανικά χωρίς έτοιμες σάλτσες όταν υπάρχει αυτή η δυνατότητα.

Το πιο χρήσιμο «κόλπο» στο σούπερ μάρκετ

Διάβασε τη λίστα συστατικών, όχι μόνο τις θερμίδες.

Δύο προϊόντα μπορεί να έχουν παρόμοιες θερμίδες αλλά εντελώς διαφορετική σύνθεση. Δεν χρειάζεται να αποστηθίσεις δεκάδες κωδικούς. Αν όμως αγοράζεις ένα τρόφιμο συχνά, αξίζει να συγκρίνεις δύο ή τρεις μάρκες και να επιλέξεις εκείνη με την απλούστερη σύνθεση, λιγότερο αλάτι και λιγότερα πρόσθετα, εφόσον τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά είναι αντίστοιχα.

Η λογική δεν είναι «όσο μικρότερη η λίστα τόσο πάντα καλύτερο». Είναι να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την ετικέτα σαν μέρος της πληροφορίας και όχι σαν ψιλά γράμματα που δεν μας αφορούν.

Η υπέρταση συχνά δεν δίνει προειδοποίηση

Η αρτηριακή πίεση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή μπορεί να παραμένει αυξημένη για μεγάλο διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα. Γι' αυτό η τακτική μέτρηση και η συνολική πρόληψη —διατροφή, φυσική δραστηριότητα, έλεγχος βάρους όπου χρειάζεται, περιορισμός αλατιού, αποφυγή καπνίσματος και ιατρική παρακολούθηση όταν υπάρχει υπέρταση— παραμένουν πολύ πιο σημαντικές από το να κυνηγά κανείς ένα μεμονωμένο πρόσθετο.

Κανένα από τα νέα δεδομένα δεν αντικαθιστά τις καθιερωμένες οδηγίες για την καρδιαγγειακή υγεία.

Το συμπέρασμα που αξίζει να κρατήσουμε

Η συγκεκριμένη μελέτη δεν μας λέει να φοβηθούμε το E202 ή να πετάξουμε από το σπίτι κάθε προϊόν που γράφει E330. Μας δείχνει όμως ότι η επιστήμη αρχίζει να εξετάζει πιο προσεκτικά τι κρύβεται μέσα στην τεράστια κατηγορία των βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων.

Και το μήνυμα που βγαίνει μέχρι σήμερα είναι δύσκολο να παρερμηνευτεί: μια διατροφή που στηρίζεται περισσότερο σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής, ξηρούς καρπούς, ψάρια και άλλα ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα παραμένει η ασφαλέστερη βάση.

Η επόμενη φορά που θα πάρεις ένα συσκευασμένο προϊόν από το ράφι, γύρισέ το για δύο δευτερόλεπτα. Οι μικροί κωδικοί στην πίσω πλευρά μπορεί να είναι το επόμενο μεγάλο πεδίο μάχης της επιστήμης της διατροφής.

Σημείωση: Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αποτελεί προσωπική ιατρική συμβουλή. Η μελέτη είναι παρατηρητική και δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση.