Η πρώτη καταδίκη του πρώην προέδρου από συριακό δικαστήριο ανοίγει νέο κεφάλαιο στη μεταβατική δικαιοσύνη, αλλά η παραμονή του στη Ρωσία και η θανατική ποινή δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην εκτέλεση της απόφασης.
Συριακό δικαστήριο καταδίκασε σήμερα, 11 Αυγούστου 2026, ερήμην σε θάνατο τον ανατραπέντα πρόεδρο Μπασάρ αλ Άσαντ, σε μια απόφαση με μεγάλη συμβολική και πολιτική βαρύτητα. Πρόκειται για την πρώτη καταδίκη του από δικαστήριο της Συρίας μετά την πτώση του καθεστώτος του τον Δεκέμβριο του 2024. Η πρακτική εφαρμογή της απόφασης, ωστόσο, παραμένει αβέβαιη, καθώς ο Άσαντ βρίσκεται στη Ρωσία, όπου έχει λάβει άσυλο.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters και τη διασταύρωση του Associated Press, το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο για προμελετημένες δολοφονίες, βασανιστήρια, αυθαίρετες συλλήψεις και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Οι κατηγορίες συνδέονται με τη βίαιη καταστολή των κινητοποιήσεων που άρχισαν το 2011 και εξελίχθηκαν στον μακρόχρονο πόλεμο της Συρίας.
Η απόφαση και οι συγκατηγορούμενοι
Σε θάνατο καταδικάστηκε ερήμην και ο αδελφός του πρώην προέδρου, Μάχερ αλ Άσαντ. Την ίδια ποινή επέβαλε το δικαστήριο στον Άτεφ Νατζίμπ, πρώην αξιωματούχο των υπηρεσιών ασφαλείας και συγγενή της οικογένειας Άσαντ, ο οποίος δικάστηκε με φυσική παρουσία. Η υπόθεσή του αφορά την καταστολή στην Ντεράα, όπου η σύλληψη και κακοποίηση ανηλίκων αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυροκροτητές της εξέγερσης του 2011.
Η δίκη διήρκεσε περίπου τέσσερις μήνες και παρουσιάστηκε από τις νέες συριακές αρχές ως μέρος της προσπάθειας λογοδοσίας για εγκλήματα της προηγούμενης περιόδου. Για οικογένειες θυμάτων, η απόφαση λειτουργεί ως επίσημη αναγνώριση ότι οι καταγγελίες τους εξετάζονται από τη δικαιοσύνη. Δεν κλείνει, όμως, τον κύκλο των εκκρεμοτήτων ούτε υποκαθιστά την ανάγκη για δίκαιες, διαφανείς και ανεξάρτητες διαδικασίες.
Το δύσκολο επόμενο βήμα
Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν ο Μπασάρ και ο Μάχερ αλ Άσαντ μπορούν να οδηγηθούν ενώπιον συριακού δικαστηρίου. Η Ρωσία δεν τους έχει εκδώσει, ενώ νομικοί επισημαίνουν ότι η επιβολή της θανατικής ποινής μπορεί να καταστήσει μια μελλοντική έκδοση ακόμη δυσκολότερη. Το Associated Press μετέδωσε επίσης την αντίθεση της Human Rights Watch στη θανατική ποινή και την έκκλησή της να τηρηθούν πλήρως οι εγγυήσεις δίκαιης δίκης.
Η σημερινή απόφαση, επομένως, είναι περισσότερο η αρχή μιας διαδικασίας παρά το τέλος της. Ο ΟΗΕ έχει υπογραμμίσει ότι η μεταβατική δικαιοσύνη στη Συρία πρέπει να είναι συμπεριληπτική, αμερόληπτη και προσανατολισμένη στα θύματα όλων των πλευρών. Η πραγματική αξιοπιστία της νέας εποχής θα κριθεί όχι μόνο από τις βαριές ποινές, αλλά και από την ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων, τα δικαιώματα των κατηγορουμένων και τη συνέπεια με την οποία θα ερευνηθούν όλα τα σοβαρά εγκλήματα.
Φωτογραφία: Αρχειακό πορτρέτο του Μπασάρ αλ Άσαντ από συνάντηση στη Μόσχα το 2015. Δημιουργός/πηγή: Kremlin.ru. Άδεια: CC BY 4.0. Πρωτότυπη σελίδα εικόνας. Alt text: «Αρχειακό πορτρέτο του Μπασάρ αλ Άσαντ το 2015».
